Sytze Steenstra Blog

Archive for september 2011

Ben Leenen’s geschilderde fabels

with one comment

Zes schilderijen van Ben Leenen: illustraties bij dierenfabels van Aesopus

Afgelopen weekeinde werd een boek van twee vrienden gepresenteerd: 44 fabels van Aesopus, vertaald in het Limburgs door Yuri Michielsen en geïllustreerd door Ben Leenen. “Oet ’t Fabelbook vaan Aesop: ’n Biejeinzeumering vaan 44 gesjiechtes”. Bij de boekpresentatie mocht ik ook iets zeggen. Niet over het Limburgs, dat ik niet spreek, waarvan ik de interne politieke strubbelingen niet volg (ik hoorde zondag over “commercieel Limburgs” versus “zuiver dialect” versus “algemeen Limburgs”), en dat ik maar met moeite kan lezen, maar over het werk van Ben, waar ik van houd. Het volgende is ongeveer wat ik bij de presentatie heb gezegd. De expositie is nog tot en met zaterdag 29 oktober 2011 te zien, en het werk van Ben is zolang te koop in “die boekwinkel in de kerk”, Selexyz Dominicanen, Dominicanerkerkstraat 1 (bij het Vrijthof) in Maastricht.

“Ik wil het over twee dingen hebben: over Ben’s plezier in het tekenen en schilderen, en over Ben als hedendaags kunstenaar.

Iedereen die naar deze schilderijen kijkt kan de vaart en het plezier zien waarmee Ben werkt. Ik heb wel eens koffie gedronken bij Ben terwijl hij bezig was met deze illustraties. Ik herinner me dat ik één slok koffie nam, en in de tijd van die slok had hij een penseel in de verf gedoopt, het was gele verf, en toen ik mijn kopje neerzette had hij in één vloeiende beweging een haas geschilderd, de snuit, de oren, de gekromde rug, tot en met het staartje. Hij had een klein aantekenboekje klaarliggen waarin hij een haas had getekend, maar zijn vaardigheid om die haas zo snel op een groot vel te zetten is iets om jaloers op te zijn. Ik weet ook nog dat ik een keer een dag lang met Ben en nog een paar vrienden uit tekenen was, landschappen, en dat we aan het eind van de dag een ijsje gingen eten. Ben houdt meer van ijs dan ik, maar terwijl zijn ijscoupe al op tafel stond had hij nog tijd om in zijn boek even een tekening te maken van het uitzicht, en nog eentje van het raam, dat was toch ook allemaal de moeite waard.

Dat plezier in al die kleurrijke dieren uit de fabels is natuurlijk belangrijk, maar het is niet het hele verhaal. Ben is behalve schilder ook graficus (hij maakt vooral houtdrukken), hij doet zo nu en dan een performance, als marge-uitgever brengt hij dichtbundels uit, hij maakt mail-art en zet zo nu en dan een object in elkaar. Hij is als kunstenaar veelzijdig, hij kan niets lang in zijn handen houden of het wordt iets, lijkt het wel. Wie zijn werk goed kent, herkent in deze illustraties hier en daar iets: een stukje van een prent, een houtdruk, of een attribuut van een performance. De tafel waarop de stadsmuis en de landmuis van vlaaien en kaas smullen doen me denken aan een tafel waarop Ben samen met een vriend ooit hier in Hedah, een kunstenaarsinitiatief hier in Maastricht, een geweldige race voor twee bandschuurmachines aan het publiek toonde.

Ben Leenen: nog drie fabels van Aesopus

Maar wat me vooral opvalt in de tekeningen, waarom ik heel lang in het boek heen en weer heb gebladerd om te kijken en nog eens te kijken, is dat Ben in deze fabels ook zijn ervaring als hedendaagse kunstenaar heeft gelegd. Het gaat in de kunst tegenwoordig niet alleen om het beeld, het gaat ook om de verhouding tot het beeld. Dat klinkt misschien abstract, technisch en experimenteel, maar de kracht van Bens illustraties is hoe ze laten zien wat dat betekent. Kijken is voor ons heel vaak niet zomaar kijken: we kijken met machines, we zien films, televisie, internet en zo voorts, veel vaker dan we rechtstreeks zelf dieren zien. En het goede van deze illustraties is dat Ben dat gewoon mee geschilderd heeft. Er wordt hier gekeken met röntgenfoto’s, met televisie, met stripverhalen en diagrammen, met film en billboards, boeken en landkaarten, verkeersborden en uithangborden en noem maar op. Van bladzij tot bladzij verspringt de manier van kijken.

Ben Leenen: De vos en het masker (detail)

Ben Leenen: De vos en de zieke leeuw (detail)

Ben Leenen: De kraai en de vos

Ben Leenen: De leeuw, de ezel en de vos (detail)

Kijk alleen maar eens naar de vossen in dit boek. Ben kan een prachtige vos neerzetten, en dat doet hij ook, bij de fabel over de vos en het masker. Andere vossen zijn heel schematisch, alsof alleen de gedachte aan een vos is geschilderd. Bij de vos en de kraai is de vos enkel een negatieve vorm, een uitsparing in de verf waarmee Ben de sneeuw op de grond heeft geschilderd. Slim natuurlijk van de vos, om zich zo onbelangrijk te maken, daardoor heeft de kraai nog minder erg in het gevaar dat hij vormt. En bij de leeuw, de ezel en de vos is de vos een letter, als een symbool op de plattegrond van een metronet, of op het bord van Mens-Erger-Je-Niet.

Al die manieren van kijken komen in Bens illustraties aan bod. En allemaal zijn ze geschilderd met die vaart en kleur waardoor je met plezier blijft kijken. Yuri vertelde daarnet al dat de fabels van Aesopus wel geschikt zijn om aan kinderen voor te lezen, maar dat ze niet minder geschikt zijn voor volwassenen, vooral door de moraal die bij elke fabel hoort, en die vaak allesbehalve moralistisch is. Sommige fabels blijven daardoor als een graat in je verhemelte steken, zoals de fabel van de leeuw, de ezel en de vos: “We houden van verraad, maar we haten de verrader”. Yuri zei erbij dat de fabels tegelijk oeroud zijn, en van alle tijden. Bens illustraties zijn, als alle schilderingen van dieren, ook van alle tijden, maar ze zijn vooral van ons, hedendaags, en juist daardoor zijn ze tegen de fabels opgewassen, wat een groot compliment is. Ik vind ze fabuleus.”

Informatie van Uitgeverij Tic over “Oet ’t Fabelbook van Aesop”: http://www.uitgeverijtic.nl/Fabelbook-vaan-Aesop.php.

Written by sytzesteenstra

21 september 2011 at 11:20

Geplaatst in kunst, literatuur